Balimi baswanela kulima peu yebuzwa kapili

0
44

Petrus Muronga

Windhoek-Muňoli yainelezi wa liluko Lanjimo, Mezi ni Naheňi, Percy Misika, u elelize balimi kulima peu yebuzwa kakuitahanela kuankufisa kutulo.

Mwalingambolo niba mutende wa New Era cwanuňu fa, muňoli yainelezi mwa njimo u talusize kuli, balimi babalakilwe kinako ya kulima, baswanela kulima peu yamifutafuta yebuzwa kapili sina haitokwa mezi kapa mukamu olikani.

U ekelize kutalusa kuli sina pula yesaswanehi ni linanga lenelitalimanwi nilona lilimo zakwamulaho, kikwabutokwa balimi kutateka bulimi bwakusasinyasinya mubu. Misika u likile kutalusa kuli, ki kwabutokwa ahulu-hulu kwa bulimi bwakubabalela mubu, kakutalusa kuli kwatusa mwalinako zapula haili yenyinyani. “Mukwa wo utusa mubu kuswala bukola nako yetelele mi kacwalo licalano lihula kabubebe,”kwatalusa Misika.

Licalano zanako yekuswani kiza miloho ye cwale kaspinach, lettuce, nyanisi, ni kabechi.
Likonwa kukutulwa mwamazazi amashumi asilezi kuisa mwa mazazi amashumi asupile kamashumi amabeli ni mazazi aketalizoho, kakuya kamufuta wa litoze zelimilwe ni nako yelimilwe teni. Bulimi bwakusasinyasinya mubu ki mukwa wa kusebelisa mubu kapabalelo, kuboliseza matakala mwamubu ni kulima kakushutanisa mifuta ya peu.

Kolwisiso ibileteni mwa linaha za Africa ye kwa upa kafo bulimi bwapabalelo ya mubu busupelize kutulo sakata, kanako yeswana kukonilwe kuchimbula lukau ni sifumu zanaheňi. Kakuya kalipatisiso zenebile teni zaba katengo kalico ni njimo (Food and Agricalutural Organization), kalulonyana ya ofisi yeli kwa Upa wa Africa, yeti: Kuchimbula mayemo abulimi bwakusasinyasinya mubu mwa Africa, mayemo a akona kufukuza kusinyeha kwa mubu ni kuekeza sifumu salico. Muňoli yainelezi hape u likile kueleza linjimi kucala mifuta ya peu yesatokwi mezi kapa pula yeňata ahulu ni yetatubilwe kakuya kalitokwahalo zesina ahulu butata kwa lihula.

Habuziwa kuli, ki tuso mani yeo liluko lahao litukisielize kufa balimi basizo ni basikuwa mwanako yafelelezo mwa musulo wa silimo sa 2016/2017, mi natalusize kuli kakuya kabutata bwamali bo muuso utalimani nibona hakuna sesilukisizwe seo muuso ukona kutusa kwabalimi mwanako ya cwale.

“Kakuya ka butata bwa mali bo muuso ungangamani nibona, kutata ahulu kutalusa kuli kuna ni tukiso yalituso yelukiselizwe balimi,”kwa talusa Misika. Nalikile kutalusa kuli haiba inge kuba ni tuso yeo liluko litalukisa litabe lilibisizwe kwa balimi kaufela.

Katengo kakaokamezi mayemo a sifumu sanaheňi ni linaneho mwa Africa (Centre for environmental Economics and Policy in Africa) mwa Pretoria ili mwa naha ya mbowela wa Africa kafile mamela kwa miuso ya linaha za Africa kucincha mifuta ya licalano kufitela kusikatela falicalano kapa peu ya sizo ya welensiki yepalezwi kutisa sesimwi.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here