ǂAuna !gôab khoen ge !Khawagas !nâ ǂgaeǀhao tsî ǁîn ǁgûsi !hūba ra ǂganoa

0
64

Xoa-aob: Matheus Hamutenyab

ǂNūǂgoaes – !Autsawises-Tsuisa ai!âkam !nakaǂnôa ministeri !hū ǁkhawa kō!gâs dib Bernadus Swartbooib, ge ǁawosasib ǀkha ra mî tare-i ǀgui-i ga hā xawen hoa xūn ǁîn ǁkhāsib !nâ hân tsî hoa ǂhanusi ǀgaiga nî sîsenūsa ǁîn di !hūba hō-oas !aroma, !gara!ā gerese ǂhanub !hūǁî-i dib mâ !khai-i ai ǀguis ga xawe ǁans dis ǂhanuba mā tamasa in ǂhunuma ǁanǂgāsabena ǁîn !hūba ǀhanahe tsî mā-amhe tama isa !hū-e ūhâ tamase nî hâse isa.

“Sida ge sida !hūb !aroma ǀkhoma tama hâ. Sida ge sida !hūba hō-oasa ra ǂgan,” tib ge Swartbooiba kaise ge ǂgui !gôab khoen xa ǁhao!nâhe hâ i ǂnûs, !Hūo Khoen !Gaeǁares dis hîa 4 !Khanǀgôab dis ai ǂNūǂgoaes taw age hâ is tawa ge mî.

“!Hūb di !noras ǀkha da ge ge mû !hūsaben ge a oaǀkhīsa; mû da ge ge aitsama !hūb ǂgaeǂguis ge oahāsa; mû da ge ge ǂkhîb ge oahā-ūhesa, xawe da ge tātsē sida !hūb di ǁkhaeǁnâhesa mû tama hâ,” tib ge mî tsî ǀaro tsî ge !kharu kai mî rase “Sida ge !hūose !nae tama ge hâ i. Sida ge !hūba ge ǀhanahe tsî a !gâi !khais ge ǂan da asa mâpab ǁnā !hūba hâsa.”

!Aruǀîb ge Swartbooiba ge mî, ǂhanu tama i ge hâ Hendrik Witbooib tsî Samuel Maharero hâgu khami ī !gari-aogu ǂâiǂâisens tsēde tsēdī tsî sida kaikhoen ǀondi ǀguide ǂgiǂgos di !hoadi !nâ ǂgaimasa, xawe ǁîn di suriga nētsē !hūose xūmai tsi.

“Sida ge gowaǀîdi tsî !hoa!âna xu ǂû tama hâ. Sida ge !hūba xu ra ǂû tsî a ǂan sida !hūb mâpa hâsa. Nēpas ge ūǀhanahe ta ge asa tsî nēpas ge sida !hūba da ǂhâba-oa hâsa.
“ǁNās !aroma, da ge nētsē !Hūb di ǁÛb [Hage] Geingob !oa ra mî: !Gôahesa Geingotse, mā-oa da sida !hūba, !âs tsî ǁgâs xa da ra ǁō xuige. Sida !hūo tsî a ǂhunuma Namibiaǁîda ge sida în di !hūba hō-oasa ra mîmā.”

“Hana da sida ra ǂhâba xū-e !goaxa !hū!hoas konferensisa xu nî hō tama is kara, o da nî !kham ǁnâu!gâ!khaigu !nâ-ū tsî !auga!hūsi ǀhûhâsib tsî UNs hâra ǂgan î da huiba hō sida !hūba hō-oas !aroma,” tib ge ge mî.

“Nēsi hâ proxrammi khoena ǁkhawa hâ!khai mās dib ge nî ūbēhe ǀgui xū-i tsînab ǀkhonba tama amaga. ǀGui !aromas xū-eb nē proxramma harebeba tamas dis ge ǂHanub ra mîsa 2020ǁî kurib !nâb koro miljun hektargu di !hūba nî ǁamaoa hâsa. Khoen hîa ge 52 miljuns xa !nāsa hektarga a ǂoa!nânats ge koro miljun hektargu ǀguiga ra ǁama-oaba ǂgao? ǀOasa ǂâisats mâ hâ xū-e?

ǁNā-amagas ge ǂgans ǁîn di !hūba hō-oas disa a ǂhanu. Swartbooib ge !aruǀî ge mî, !Hūo Khoen di ǀGaeǁares nēs ǀgui !hao-i ai !gao!gaosa tama hâ tamas ka io ǂgiǂgo!nans tsîna hî tamasa xawes ge ǀhûhâsiba ra tsâǀkhā !hūosis ǀkha ǂhanuo!nâsib ǀguiba ra !kham!oa.
“Nēsa da ǁkhāti ǂnīsasib ǀkha ǂnoa!oagusen-i ose ra mî, sida huka !haoǀgora-e mâba tama hâ tsî ǁkhāti ǂgiǂgo!nan-e ǂnuwi tama tsî ǀgui ǀgau-i ais tsîna ǂgiǂgo!haro-e xu khoe-e ūǁnâs ai hâ tama. Sida ge !uru !gao!gaob !hūb di ǂhanu-aisib ai ǀgui ra !kham,” tib ge ǀgui tsî !khare iri di gowaǀîs âb !nâ gere ǀgomǀgom!gao.

Swartbooib ge nē ǂnûs ǂNūǂgoaes disa !gara!ā tsî ge mî nēs a tsoatsoa gaxu ǀnopa nî is disa xawe !gâiba ǀguitsē ǀamas !aroma. ǁKhā !nôa ǂnûs ge !Autsawises !nâ Sontaxtsēs, 5 !Khanǀgôab dis ai ge ūhe hâ i, ǀnîkhami kō ǂnûdi nau !âgu Namibiab digu !nâ ǀgūǁae nî hâse a ǀaweǁguisa hîa.

ǀGamǁî sao!gâgu rases ge Sontaxtsēs ai !Autsawises ai ǁkhā ǂnûsa ge hâ i tsî ǁaupexa 1 200 khoen xa ge ǁhao!nâhe hâ i. Nampas ge !nuri tsî ra mî, Aiǂnû-aos Naman !Gamǂuis Texnise Komites dis Ida Hoffmanns ge a mîsa, !nae!khaidi tsî Duitse toro!khamaogu di !gamǂuis ǀawedi ge !ao!aosa īsa, nēs ge !gams, ǀgai!khōs, sorosise hîgagas tsî !hūǀhanasa !khōǂgā hâ i amaga. ǁNā-amaga, î ge ǂhanu tama hâ tsî ǂhanu tide !hūǀhanas tsî !gamǂuis tsî ra nî ǀgorahesa nēti ī !gamǂuis !nân ǁîn kaikhoena !hūb !aroma Duitsern ǀkha gere !kham amaga, !gōsase 1904 xu 1908 kōse. ǁKhātib ge ǁnā mâsiba nētsēs kōse ǀariǂuihe ǁoasa ǂnaode a xū amaga.

Hoffmanns ge ge mî !gamǂuis di ǁguiǂams hîa Duitse ǂhanub toro!khamaogu xa Namibiab !nâ ge dīhes ge 110 000s xa !nāsa Naman tsî Hererona ǀkhomo!nâse !gam tsî ǁîn di !hūb, !khūsib tsî ǀhonkhoe-ain ge i xūna a ūbasensa.

Swartbooib ge !Autsawises !nâ ge mî, ǁaeb ǂgiǂgosise ǂhanus dib !aruǀî a ǀkhai tsîb ǁaeb ǀhûhâsi ûiǂuib diba nēsi a ǂhanusa. “A da hoatsama ǁhûi-aose tsî ǁhûimâihe hâse ǂan sa da ǂnoa!oahe ǁoasa !ereamxasib amab, ǂhanu-aosib tsî ǂkhîb diba ūhâsa sada tsî sada ǁaes !oagu,” tib ge ge mî. “Sada ge nēpa go ǂgaeǁae î da hoa !hūbaisase a ǂansa amab, hîa !nae!khaidi !nâ a !khōǂgāsase nētsē !hūose ǂnûs dib ǂnamipe ǁgâiǂuisen. Sida ge hoa ǀgaib ū da hâb hoab ǀkha ǁgâiǂuisen tsî ra mî, ǂhanu-aisib ra ǂgaoǀkhāsa îb ǂoa!nâhe ge !hūba ǂhunuma ǀhonkhoena ǁkhaeǁnâhe,” tib ge !aruǀî ge ǀamǀam.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here