Mukutule Mezi a Pula, Kubulela Likwambuyu

0
12

LIKWAMBUYU wa Likolo la Njimo, Mezi ni Nahen`I, Dr Nickey Iyambo uli bayahi ba naha baba taselizwe ki teko ya mafula a oli yese pahami ahulu kubeya lico ni limbule zen`wi, ba swanela ‘kutalifela’ mezi a cwale a pula ni ku a sebelisa mwa magadeni ni masimu nyana a lico za njimo.

Likwambuyu yana ikopanyize ni mutende o biki ye felile naize, bayahi ba swanela kuswalana ni mubuso mwa kubona kuli mezi a sebeliswa hande luli.

“Kuswabisisa ahulu kubona bayahi baba sa koni kusebelisa hande mezi, ba siya mezi inge a matela mwa mubu. Batu ba swanela kukutula mezi a,” na bulezi. Caziba wa mezi, mutompehi Guido van Langenhobe ni yena na kile a latelela manzwi a Likwambuyu ka kubulela kuli kuitusisa mezi a ne ku ka tusa mwa kulilimanisa kusebelisa mezi a alafilwe hande a zwa mwa mapaipi.
Mezi a pula a kakuya ka caziba, a konwa kutusiswa ka kunwa ni kutapisa litino hamohocwalo ni mubili.

“Ni bona kuli seli nako ya kusebelisa mezi a ka swanelo kakuli lwa siyanga inge a matela mwa madamu a cwale ka Goreangab ko batu haba koni kuanwa inge a sika alafiwa kale,” ne kubulezi Iyambo. Mubuso u kutulanga mezi a pula a ni kubeya mwa madamu kono ka bumai bun`ata bwa mezi a, a fufelanga mwa mbyumbyulu ka libaka la lizazi.

Kuna ni palo ye likana 2 000 ya madamu mwa naha kono haisi a 14 ki a itusiswa kiba NamWater ni kufepa naha ka mezi a kunwa. Balimi tuna ba ban`wi ni bona ba kutulanga mezi a ka madamu mwa masimu tuna a bona.

Likwambuyu na talusize kuli maemo a mezi mwa naha ki likayamana ka kuekeza kubulela kuli, mubuso u itusisa libaka zena ni malundu ni macwe a matuna ha ku kutulwa mezi. Palo ya litolopo ze 25 mwa naha li pila ka mezi a kutulwa mwa madamu a. Litolopo ze cwale ka Tsumeb, Khorixas ni Opuwo li pila ka lisima ni mezi a fumaneha kwa tasa mubu haa litolopo ze cwale ka Katima Mulilo ni Rundu zona li fumana mezi a zona mwa linuka tuna ze cwale ka Kavango ni Lyambai ili linuka ze fumaneha mwa likiliti ze. Mulenen`I wa Windhoek u hola mezi a ona mwa damu ya Omatako. Mezi hape a, a tuswa ni kun`atafaliswa ki mungendenge wa kusebelisa mezi a habeli ka kuasebelisa hape a mano alafiwa hape.

Iyambo na bulezi kuli litolopo ze cwale ka Gobabis li swanela kusebelisa mingendenge ya kubona kuli mezi a kutulwa hande luli kakuli bun`ata bwa libaka za tolopo li itusisa feela ahulu lisima sihulu mwa likweli ze cisa ahulu. Iyambo uli mwa mutulo kuna ni mukwa o mun`wi o itusiswa ka libaka la maemo a libaka ni silalanda sesi ‘lobezi’. Likwambuyu naize mukwa o wa tula luli.

Mubuso no kile wa lika mingendenge ye shelana ya kutusa bayahi bapila mwa mutulo ko bun`ata bwa bayahi ba naha bapila ten`i. Mungendenge o mun`wi ono kilwe wa itusiwa neli wa kuyaha damu ya Gove mwa naha Angola ili sibaka sene si kilwe ya ketiwa kalibaka la pula ye n`ata yesi fumanwa sibaka sani. Damu ki ya pili mabapa ni nuka ya Kunene. Mungendenge o mun`wi ki wa kusebelisa madamu tota, mi kakuya ka Likwambuyu, mungendenge o una ni lisitataliso kakuli bun`ata bwa mezi a, ana ni lizwai mi hape ana ni mushabati o mu n`ata luli.

“Kakuli silalanda si lobezi, madamu ha konwi kuyepiwa hande. Mi kacwalo madamu a yahiwa ka nzila ye eza kuli ana ni limota mi haiba kusa eziwi cwalo mezi a kona kutoba kakuli hakuna silelezo,” na kile a toloka. Likwambuyu na tolokile kuli madamu ama nyinyani a yahiwangwa mwa nako ya pula mi mezi a tutisezwangwa mwa libaka ze tuna ze yahilwe hande ka tokomelo ya lizazi.

Kono ze ni halilicwana, mwa nako ye kusina pula limbule za tubakiwangwa hakuli bun`ata bwa sicaba si tabelanga kubona limunanu za sona inge liba ni maemo a mande a mezi.

Likwambuyu na ki a talusa kuli ka bumai limota mwa madamu a cwale ka a, hali konwi kuyahiwa kakuli limunanu ni zona lipilelanga faten`I ni kuli ki a swalelele feela.

Na kile a patalaza madamu a cwale ka Empundja mwa sikiliti sa Oshana ni damu ya Okalongo mwa sikiliti sa Omusati ka kuba madamu a taselizwe ki likayamana la kutubakiwangwa. Ze ni halilicwalo, Iyambo uli mezi mwa naha mo ha konwi kufiwa feela kusina tifo kakuli kuna ni liteko ze pahami ahulu a hohiwa ki mapaipi kubeya milyani ya kuaalafa.

Na ekelize kubulela fa toho ye kuli, Likolo la habo kubeya Likolo la Likiliti ni Milonganyana, Mandu ni Lizwelopili za Libaka za Matakanyani banze ba patehile ni kueza lipatisiso za kulika kubona kuli kanti hee ki sicaba man`I sesi sa kwanisi kulifela lisebelezo le.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here