Mungendenge wa buikanyiso ni buyemeli bwa naha, ne u kilwe wa hatiswa ka mulelo wa kubona kuli bayahi ba naha ye, ba ikumusa ka luci ka seo naha ye I sweli, ni seo I kona kuba fepa ka sona. Manzwi a, na kilwe a patalazwa ki Mueteleli wa naha Hifikepunye Pohamba kwa kakulo ya simubuso ya ona mungendenge o mwa silimo se sifelile.

Mungendenge u lela kususueza bayahi kuikutwa kuli kamaniti tota-tota ki bayahi ba naha ye baba swanela kuikuteka ni kuhatisa mikwa yende.

Ka kubona kuli zwelopili mane ni kuyaha naha ki mungendenge kapa mane musebezi o zwelapili ka nako kamukana, Mueteleli na kile a bona kuli kikwa butokwa kuli bayahi ba kone kuswalana ili kuli kube ni kozo ni buiketo mwa naha mo mane ni kuikola ‘miselo’ ya tukuluho kusina silibonda.

“Mungendenge o wa buikanyiso ni buyemeli bwa naha ki mungendenge ota bona kuli bayahi ba ikumusa tota kuli kamaniti ki bayahi ba naha ye, ili naha yende ya luna - Namibia,” ne kubulezi Mueteleli Pohamba.
Kakuya ka Mueteleli, mungendenge uta susueza bayahi kuli ba kone kuswalana ni kuikola lizwelopili kamukana za naha ye, mane ni kukona kutatulula lisitataliso ze shelana ka mazoho a mabeli.

“Lu swanela kuswalana ni kuipona kuli kaufeela luna lu bayahi tota ba naha ye, bayahi ba bapepiwa hamoho, ba baikuteka inge basa talimi kuli yo uzwa sikiliti sifi kapa kuli yo ki musali, yo ki membala wa kopano ya lipolitiki ifi kapa kuli mwendi yo u kena keleke ya Mulimu ifi – batili”.

Mueteleli naize bayahi ba naha ye, ba swanela kuba bayahi baba lateha, bayahi baba kuteka milao kaufeela ya naha ili kuli nihaike bapoti haba potela naha ye, ni bona bai kutwa kuli kamaniti ba potezi naha ye lukuluhile hande yena ni bayahi baba lateha.
“Ni bona kuli mungendenge o, ki mungendenge ota tiiseza swalisanano hala bayahi kaufeela ba naha ye, ili nto yeta susueza bayahi kaufeela kukona kutatulula lisitataliso ze shelana,” na tiiselize hape.

Mueteleli hape na kile a bulela kuli mungendenge ki o munde ota susueza bayahi hape kuli ba kone kuswalana mazoho sina lubasi kapa mutu ni munyanahae ni kulilimanisa sialuluti sa mwa lilimo ze felile naha hane nze I lwanela tukuluho mi ka zona lizwelopili ze kaufeela, batu bata kona kubeya maata ni mufufuzo kwa lizwelopili za naha zeta kona kutisa kuli Pono ya silimo sa 2030 I petahale.

“Ze kaufeela luli eza ka lilato la naha ya luna Namibia. Lika ze kaufeela li swanela kutusa ni kuluimulula kaufeela luna. Mungendenge o haki mungendenge wa Muso kono ki mungendenge wa luna bayahi ba n aha ye – ki mungendenge wa buikanyiso ni buyemeli bwa naha ye bwaka ni mina kaufeela,” ne kubulezi Mueteleli.

Muteleli sa kupile bayahi kamukana, tutengo twa kwa mukunda, makampani, likeleke za linzwi la Mulimu mane ni likhuta za sizo kubona kuli ba tusa mwa linzila kaufeela ili kuli mungendenge o, u kone kutisa ‘miselo’ ye lelezwi.

“Lu bone kuli lwa hatisa milelo ya mungendenge o ili kuli ze lelilwe kaufeela zona li kone kuezahala sina cwalo.”
Mueteleli na kile a kupa man`i ni man`i kukona kuipuza puzo ya kuli: “Lu kona kuyaha cwan`i naha yende yena ni batu baba tabile ba bapila bupilo bo bunde haiba hakuna swalisano? Naha yena ni mwana musizana kapa mwana mushimani ya fumana lilato ni sibaka sa kupeta misebezi ya hae kaufeela inge a lukuluhile”.

Pohamba hape kwa lineku leli n`wi na kile a bulela kuli ze ni halilicwana, mungendenge u kona kuzamaya hande haiba bayahi inge bapila bupilo bo bunde bobu sina lukupwe, bupilo bobuna ni malobalo ao bayahi ba kona kubiza kuli ki malobalo a bona tota-tota mane ni kusebeza misebezi ya bona ye bonahala.

“Kaze kaufeela, mungendenge uta bona kuli lwa tazeleza lika ze kaufeela kwa bayahi ba naha ye.”

Kakuya ka Mueteleli, mungendenge u swanela kukalela kwahae, kwa sikolo, mwa minzi mane ni kwa misebezi ili kuli man`i ni man`i a kone kuikanyisa ni kuikumusa ka kuba muyahi wa naha Namibia, ya ziba lika kaufeela zene kile za ezahala kwa naha ye mwa lilimo ze felile, muyahi ya ikumusa ni kuikanyisa kaza sizo sa naha ye mane, muyahi ya ziba kuopela pina ya naha ye, muyahi yasa bulai miyaho ya Muso hala lika zen`wi za kuikumusa ka zona. Lika ze hape ki lika ze lutiwa ni kwa sikolo.