OSHAKATI – Omuyalu ogundji goosikola moshilongo ashihe odhi na omatungo inaga pwa omolwiitungitho okuza omvula ya zi ko, sha landula kushoka sha talika ko ekwatathano lya nika uunkundi pokati kUuministeli wElongo oshowo omutungi, ngoka e li omunangeshefa a simana gwedhina, Sydney Martin.

Uuministeli wElongo okwa li wa ningi euvathano lyokapandi koomiliyuna omulongo nambali (N$12 million) naMartin okupangulula iitungitho mbyoka kwa li ya longithwa pakathimbo kofambulika yokulonga oosamande – Ohorongo Cement ndjoka yi li mOtavi.
Iitungitho yopakathimbo (pre-fabricated materials) mbyoka yongushu N$40 million, okwa li ya longithwa okutungnitha oondunda dhokulala oshowo oombelewa pethimbo lyetungo lyofambilika Ohorongo Cement.

Pamautho geuvathano nenge okondalaka, iitungitho mbyoka ya longithwa nale oyi na andola oku ka tungithwa oongulu dhoosikola, omagumbo gaalongisikola oshowo omihandjo koosikola dhayooloka moshilongo ashihe. Kakele, ekwatathano olya nayipala konima sho aatungi mboka ye na okulongitha iilongitho mbyoka ya thigi po omahala gomatungo nenge mpoka pe na okutungwa iiyakulitho mbyoka taya ti inaya futwa kepangelo.

Aanambelewa yelongo oya hulitha po ihe euvathano molwaashoka kutya aatungi  oya ndopa okumana iilonga yawo. Ethikamo ndika lyiilonga olya etitha wo omatungo ga kale ga tungwa ashike etata, ano ga tungwa ashike ondjilakati, omanga pomahala galwe oofundamende kwa li dha tulwa okutamekitha andola omatungo ngoka.  

Omuyalu ogundji gwiitungitho mbyoka ya za komatungo gofambulika yoosamende otayi monika ya napakana pehala lyofambulika ndjoka. Martin ota gandja ombedhi kaantu yontumba muuministeli mboka ta ti okwa li ya hala okukwatako ombambyona oprojeka nelalakano okumona mo omauwanawa gwontumba.

Amushanga Omukuluntu mUuministeli wElongo, Alfred Ilukena ota ti uuministeli wawo owa gwithilwa pevi kuMartin ngoka a yi mekwatathano yemwene naatungi pomahala gomatungo. “Aathaneki yomatungo okwa li ya pewa onzapo  nenge uumbangi wokufutwa, ihe uuministeli inawu futa, aanawino miilonga yomatungo pomahala ngoka ge na okutungwa oya hulitha po (iilonga nenge okulonga),” osho Martin ta ti.  

Ilukena ota ti uuministeli inawu tseyithilwa kombinga lyehulithopo lyiilonga, nuuministeli owe shi koneke awike sho aatungi ihaya monika po we pomahala gokutungwa.  

“Tse otwa nyolele Martin ombapila opo a gandje  efatululo molwaashoka tse katu na euvathano naatungi.  Okwa li twe mu pa sigo omwedhi Febuluali nuumvo  opo a gandje efatululo, ihe okwa ndopa mushika.  Otwa hulitha po ihe oshinima ashihe. Otwa kala twi ineekela  nokudhiladhila kutya omuntu nguka oku na uushili ngaashi hatu longo pamwe naanangeshefa yalwe aalumentu naakiintu  mboka haye ya okupitila mominista.  

Naye okwa li wo a pitila mominista, ihe omupya omunene shika otashi monika kutya itashi ka enda we nawa,” osho Ilukena ta ti. Martin okwa zimine kutya okwa mona shili oombapila mbali okuza kUuministeli wElongo. “Ngame onda tumu oombapila dhika kombelewa yetu yopaveta.  

Kakele, aatungi otaya vulu okushuna komahala gomatungo ngiini ngele (epangelo) olya tinda okufuta,” Martin osho a hala okuuva. Martin ota ti oye kwa li a eta po edhiladhilo ndyoka opo Ohorongo Cement yi gandje po omagano iilongitho mbyoka kuuministeli welongo momumvo 2010.

Elalakano lye okuya kepangelo olya li andola ndyoka kutya okwa li e na olukeno naanasikola Aanamibia komutima gwe, oshoka oyendji yomuyo ohaya longelwa natango kohi yomiti oshowo ootenda. Iitungitho mbyoka ya longithwa nale okwa li yi na okutumwa nosikepa koshilongo hoka kwa yambukile okampani yokulonga oosamende, sho a yi kewiliko lyOhorongo Cement opo li gandje po omagano iitungitho mbyoka kEpangelo lyaNamibia.

Uuwanawa mboka wa li ta mono mo owa li ashike uushona lela, osho Martin ta ti. Etsokumweuvathano olya li kutya epangelo otali ka futa iimaliwa yokuteyitha po nenge okupangululitha po iitungitho, omalweendo gokufala iilongitho oshowo okuthikamitha po iitungitho mbyoka ya longithwa nale, mbyoka kwa li yi na ethimbo lyuule woomvula omilongo ntano tayi longithwa.

Petameko oprojeka ndjika okwa li awike yi na okukotha epangelo okapandi koomiliyuna heyali. Oongundu adhihe meuvathano odha gwedha ko sigo omuyalu tagu ningi N$12.3 million.  Egwedhelo lyomuyalu nguka olye ya po molwaashoka osha ka konekwa lwanima kutya iilongitho mbyoka oya pumbwa okutulwa kumwe nenge okutungwa pamukalo gwayooloka kungoka kwa li ya tungithwa nenge ya thikamekwa po kOhorongo, opo mu vule okulongelwa aanasikola oyendji. Oshikwawo osho shika kutya oosikola adhihe kadhi li pomahala  oshowo omavi gayelekathana osha etitha wo opo omuyalu gu ye pombanda.

Onkee, epangelo okwa li li na okufuta iilongitho yilwe ya gwedhwa po mbyoka tayi ka pumbiwa okuthikamitha po ishewe omatungo nenge oongulu dhoka. Geidre de Vaal, ngoka kwa li a popiwa naye kuMartin ongomuthaneki gomatungo goprojeka ndjoka, ota ti iilonga ayihe mbyoka ya longwa poprojeka oyi na ongushu yoomiliyuna hetatu oshinkwanu omilongo hamano nane (N$8.64 million). Kakele, epangelo olya futa ko awike N$7.22 milllion, nokwa thigala oshimaliwa N$1.62 million inashi futwa natango.