Omayoka Ga Etitha Engwangwano mOmukunda Tubusis
10 Feb 2012

WINDHOEK -  Aakwashigwana pomukunda Tubusis mOshitopolwa Erongo ihaya kotha we uusiku konima sho omayoka guuzigo ga tameke okuya momagumbo gawo uusiku momukunda ngoka. Aanamukunda otaya ti oye li muumbanda ngashingeyi okuza nkene omayoka ga tameke okuya momagumbo gawo pethimbo lyuusiku. Sigo oompaka, aantu ye li yane oya lika notaya mono epango.

Oshifo New Era mEtitano okwa li sha popi naCornelius Laurentius Shaanika  Nameya, ngoka e li omukuluntusikola pOprimasikola yedhina Tubusis Primary School.

Nameya ngoka wo e li omuviyauki gwoshigwana okwa koleke wo omayoka ngoka ga ponokela omukunda gwawo. “Tse otwa taalelwa kuupyakadhi womayoka muka. Omayoka ohage ya momagumbo getu uusiku. Aantu otaya nuka pevi nopombanda molwomayoka taga yi momagumbo nokuya miikumbatha yawo taga kongo omweenye-uupyu,” osho ta ti.

Nonando aakwashigwana inaya vulu naana okupopya omaludhi gomayoka ngoka, Nameya okwa gwedha po ta ti kutya  ogendji gomomayoka ngoka “oontoka – black mambas”. “Gamwe ohaga thikama komishila dhago, Otatu dhiladhila kutya omayoka ngaka oontoka –oonduudhe. Omathimbo gamwe omayoka ngoka ohaga yi momagumbo taga pitile pomakende,” osho ta ti.  
Ope na omapopyo okuza maakwashigwana pomukunda ngoka kutya muDesemba omvula ya za ko, opwa li pwa monika ondhila ndjoka ya ekele omayoka moshitopolwa shoka, nelalakano aniwa lyokugamena iikwanima mbyoka tayi adhika moshitopolwa shoka.

  Aakalimo pomukunda ngoka otaya ti kutya aapunguli (investors) yontumba okwa li ya ekele omayoka ngoka ga lye aakalimo/aantu  opo aakwashigwana ya thige po ehala opo okampani ndjoka ya hala okulonga iikwamina moka yi vule okuvukula mo iikwamina mbyoka moshitopolwa shoka.

“Moshitopolwa shika omu na iikwamina oyindji ngaashi ouraniumu. Onkee aapunguli mbaka oya ekele omayoka muka opo tu vule okutembuka mo mehala ndika,” osho omunamukunda gumwe ngoka ina hala edhina lye li holoke moshifo shika ta ti.  Kakele, Nameya okwa ekelehi omapopyo ngoka gomunamukunda, ta ti eholokepo lyomayoka olya etithwa “komulilo gwepeya enene” ngoka gwa holokele omvula ya zi ko pokati kaJuli naDesemba, ndyoka lya langatitha po iimeno oyindji. “Pethimbo ndika, oTubusis omwa kukuta. Monakuziwa, oshili kutya omayoka ngoka inaga kala haga monika mo.

Ihe opwa li pwa holoka epeya enene moTubusis. Otu shishi omayoka oge hole okukala pomahala ngoka ga talala ngaashi momiti.

Kakele omiti odha pya po. Omayoka oga ya ontuku/fadhuka po oku ka konga omahala ngoka ga talala momagumbo getu. Kashishi oshili kutya aapanguli  oya ekela omayoka pomukunda mpaka. Ou shishi nawa kutya ngele aantu oye li muumbanda, olundji ohaya toto omahokololo gomaludhi kehe, ano omitotolombo,” osho ta ti. Nameya ota ti aakalimo  okwa li she ya kutha oomwedhi dhontumba okudhima epeya, ta gwedha po kutya omulilo ngoka ogwa hanagula po iimeno oyindji. Pokati mpoka, Nameya ngoka e li Amushanga gwEhala lyEtonatelo lyUuntshitwe (Gaingu Conservancy) oshowo yakwawo yamwe oya kala nokukambadhala okushunitha pevi okulika komayoka pomukunda ngoka. “Otwa landa omiti dhokutidha po omayoka opo ga kale kokule naantu.

Otwi ipyakidhila nokutopolela aakalimo omiti dhika opo ya vule okwiigamena,” osho ta yelitha. Aanamukunda ye li yatatu, oye li taya mono epango moshipangelo shepangelo moUsakos. Mokati kaambaka yatatu, omuntu gumwe okwa lika komunwe gokompadhi, gumwe okwa lika peho nomukwawo okwa lika metundji. Omukiintu gumwe okwa tuminwa koshipangelo shaKatutura opo a ka mone epango lya gwedhwa po sho a li a lika keyulu.  Nameya ota ti okwa li ya lopota oshikumungu shika kaanambelewa yuuministeli wOmidhingoloko nOmatalelopo koSwakopmund.

Pauyelele we, omunambelewa gumwe okwa li a tumwa moshitopolwa shoka oshiwike sha zi ko, ihe natango oya tegelela eyamukulo kutya oshike sha monika po. “Otwa taalelwa lela komukundu omunene noonkondo.

Ohaga (omayoka) monika esiku kehe, nopethimbo lyomutenya nokuli,” osho ta tsu omuthindo. Nameya,  okwa koleke wo kutya inapu lopotwa natango iiponga yi nasha naanasikola andola ya ponokelwa komayoka ngoka. Patrick Tjikongo, Omunambelewa gUuministeli wOmidhongoloko nOmatelelopo ngoka a yile koTubusis opo a ka konakone onkalo oshiwike sha zi ko okwa koleke kutya aanamukunda hoka oya taalelwa shili kuupyakadhi womayoka tage ya momagumbo gawo. “Otaye tu pe ombedhi, tse aanambelewa yuuministeli womudhingoloko nomatalelopo kutya otse twa tembudhila omayoka ngoka moTubusis, ihe shika iifundja iitokele. Omayoka ohaga monika moshitopolwa shoka, noge li mo ashike pauntshitwe,” osho ta ti.

Tjikongo ota ti ye okwa mona ashike okayokona (komomwiidhi) sho a yile komukunda ngoka. Kakele, okwe shi koneke kutya aantu ye li yane okwa li ya lika shili komayoka notaya mono epango. “Omulanduveta gwetu gu nasha nEkuyunguto pokati kIinamwenyo yOmokuti nAantu itagu popi sha kombinga yokulika komayoka. Kakele etonatelo lyiinamwenyo otali vulu okukwatha mokulanda omiti dhokukeelela omayoka opo kaa ge ye popepi naantu.”